ధ్యానమ్ |
జ్ఞానానందమయం దేవం నిర్మలం స్ఫటికాకృతిమ్ |
ఆధారం సర్వవిద్యానాం హయగ్రీవముపాస్మహే ||

స్తోత్రమ్ |
హయగ్రీవో మహావిష్ణుః కేశవో మధుసూదనః |
గోవిందః పుండరీకాక్షో విష్ణుర్విశ్వంభరో హరిః || ౧ ||

ఆదిత్యః సర్వవాగీశః సర్వాధారః సనాతనః | [ఆదీశః]
నిరాధారో నిరాకారో నిరీశో నిరుపద్రవః || ౨ ||

నిరంజనో నిష్కలంకో నిత్యతృప్తో నిరామయః |
చిదానందమయః సాక్షీ శరణ్యః సర్వదాయకః || ౩ ||

శ్రీమాన్ లోకత్రయాధీశః శివః సారస్వతప్రదః |
వేదోద్ధర్తా వేదనిధిర్వేదవేద్యః పురాతనః || ౪ ||

పూర్ణః పూరయితా పుణ్యః పుణ్యకీర్తిః పరాత్పరః |
పరమాత్మా పరంజ్యోతిః పరేశః పారగః పరః || ౫ ||

సర్వవేదాత్మకో విద్వాన్ వేదవేదాంగపారగః |
సకలోపనిషద్వేద్యో నిష్కలః సర్వశాస్త్రకృత్ || ౬ ||

అక్షమాలాజ్ఞానముద్రాయుక్తహస్తో వరప్రదః |
పురాణపురుషః శ్రేష్ఠః శరణ్యః పరమేశ్వరః || ౭ ||

శాంతో దాంతో జితక్రోధో జితామిత్రో జగన్మయః |
జన్మమృత్యుహరో జీవో జయదో జాడ్యనాశనః || ౮ ||

జపప్రియో జపస్తుత్యో జపకృత్ప్రియకృద్విభుః |
[ జయశ్రియోర్జితస్తుల్యో జాపకప్రియకృద్విభుః | ]
విమలో విశ్వరూపశ్చ విశ్వగోప్తా విధిస్తుతః || ౯ ||

విధివిష్ణుశివస్తుత్యః శాంతిదః క్షాంతికారకః |
శ్రేయఃప్రదః శ్రుతిమయః శ్రేయసాం పతిరీశ్వరః || ౧౦ ||

అచ్యుతోఽనంతరూపశ్చ ప్రాణదః పృథివీపతిః |
అవ్యక్తో వ్యక్తరూపశ్చ సర్వసాక్షీ తమోహరః || ౧౧ ||

అజ్ఞాననాశకో జ్ఞానీ పూర్ణచంద్రసమప్రభః |
జ్ఞానదో వాక్పతిర్యోగీ యోగీశః సర్వకామదః || ౧౨ ||

యోగారూఢో మహాపుణ్యః పుణ్యకీర్తిరమిత్రహా |
విశ్వసాక్షీ చిదాకారః పరమానందకారకః || ౧౩ ||

మహాయోగీ మహామౌనీ మౌనీశః శ్రేయసాం నిధిః |
హంసః పరమహంసశ్చ విశ్వగోప్తా విరాట్ స్వరాట్ || ౧౪ ||

శుద్ధస్ఫటికసంకాశో జటామండలసంయుతః |
ఆదిమధ్యాంతరహితః సర్వవాగీశ్వరేశ్వరః |
ప్రణవోద్గీథరూపశ్చ వేదాహరణకర్మకృత్ || ౧౫ ||

ఫలశ్రుతిః |
నామ్నామష్టోత్తరశతం హయగ్రీవస్య యః పఠేత్ |
స సర్వవేదవేదాంగశాస్త్రాణాం పారగః కవిః || ౧౬ ||

ఇదమష్టోత్తరశతం నిత్యం మూఢోఽపి యః పఠేత్ |
వాచస్పతిసమో బుద్ధ్యా సర్వవిద్యావిశారదః || ౧౭ ||

మహదైశ్వర్యమాప్నోతి కలత్రాణి చ పుత్రకాన్ |
నశ్యంతి సకలాః రోగాః అంతే హరిపురం ప్రజేత్ || ౧౮ ||

ఇతి శ్రీబ్రహ్మాండపురాణే శ్రీ హయగ్రీవాష్టోత్తరశతనామ స్తోత్రమ్ |

అర్థం

శ్రీ హయగ్రీవ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం అనేది హయగ్రీవ భగవానుని 108 పేర్లతో కూడిన స్తోత్రం, ఇది విజ్ఞానం, జ్ఞానం మరియు అభ్యాసానికి దేవుడుగా గౌరవించబడే విష్ణువు యొక్క రూపం.

స్తోత్రం ప్రారంభంలో ధ్యాన శ్లోకం (ధ్యాన శ్లోకం) హయగ్రీవుడిని జ్ఞానం మరియు ఆనందం యొక్క స్వరూపులుగా, స్పటిక-స్పష్టమైన రూపంతో మరియు అన్ని జ్ఞానానికి మద్దతుగా వివరిస్తుంది.

తదుపరి స్తోత్రంలో హయగ్రీవ భగవానుని 108 పేర్లు ఉన్నాయి, ప్రతి పేరు దేవత యొక్క నిర్దిష్ట అంశం లేదా నాణ్యతను వివరిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం హయగ్రీవుడిని సర్వ జ్ఞానానికి మూలం, విశ్వానికి రక్షకుడు, శాశ్వతమైన మరియు ఆదిమ జీవి, స్వచ్ఛమైన స్పృహ యొక్క స్వరూపుడు మరియు సకల సౌభాగ్యాలను మరియు అనుగ్రహాలను ప్రదాత అని స్తోత్రం చేస్తుంది. హయగ్రీవ భగవానుడు అజ్ఞానాన్ని నాశనం చేసేవాడు మరియు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానోదయం మరియు విముక్తిని ఇచ్చేవాడుగా కూడా వర్ణించబడ్డాడు.

ఈ స్తోత్రం చాలా పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.జ్ఞానాన్ని మరియు విజయం కోసం భక్తులు జపిస్తారు.